Archive Monthly Archives: juli 2019

Band tussen kiezers en gekozene: het kiesstelsel

Ik heb vorige week de vraag aan je voorgelegd wat je vindt van het voorstel van de Commissie Remkes om kiezers de gelegenheid te geven om bij verkiezingen een stem op een partij of een stem op een kandidaat uit te brengen.

Iemand reageerde met de opmerking dat dit toch logisch is. Daar zit juist bij veel wijzigingsvoorstellen de pijn. Dingen lijken logisch en vanuit die logica wordt een nieuwe weg bewandeld. Net zoals een referendum een logisch instrument lijkt uit een oogpunt van democratie, is het dat niet.

Het punt is dat je zonder een gedegen analyse de (vermeende) logica niet kunt aantonen. Dat is ook de makke van het rapport van Remkes. Er worden maatschappelijke ontwikkelingen geschetst die de democratie onder druk zetten, maar nergens wordt een verband aangetoond tussen het kiesstelsel, zoals we dat nu hebben, en de kracht of zwakte van de band tussen kiezer en gekozene.

Daarmee komt het hierboven genoemde voorstel uit de lucht vallen. Gemakshalve heeft de commissie aansluiting gezocht bij een voorstel dat in 2006 door het Burgerforum kiesstelsel werd gedaan:

 ‘De gedachte van het burgerforum was dat een kiezer bij een stem op een partij aangeeft dat hij of zij de ideeën van die partij steunt en bovendien vertrouwen heeft in de door die partij opgestelde lijstvolgorde. Bij een voorkeurstem geeft de kiezer volgens het burgerforum gericht aan dat hij of zij een bepaalde kandidaat graag in de Tweede Kamer ziet. De voorkeurdrempel (in het bestaande kiesstelsel 25 procent van de kiesdeler) zou in het voorstel van het burgerforum komen te vervallen.’ (Bron: parlement.com)

In dat nieuw voorgestelde systeem is het mogelijk dat kandidaten met minder voorkeursstemmen worden gekozen dan in het huidige systeem met voorkeurdrempel. Dan denk ik, hoezo sterkere band tussen kiezer en gekozene? Bovendien wordt het de kiezer ook nog een keer moeilijk gemaakt.

Het gaat wat mij betreft trouwens niet om een een-op-een-band tussen een politicus en een kiezer, maar over de band van gekozenen met het volk. Ik pleit ervoor om de rol die politieke partijen spelen – of moet ik zeggen speelden – weer te verstevigen. Ze zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor de kwaliteit van de kandidaat-volksvertegenwoordigers, via scouting, opleiding en selectie.

Een van de kwaliteiten van een volksvertegenwoordiger zit opgesloten in deze benaming: in staat zijn om het volk te vertegenwoordigen. Dit behoort dan ook een belangrijk criterium te zijn bij het selectieproces van politici die een actieve rol willen spelen in het openbaar bestuur.

Ik kies daarom voor om het bestaande kiesstelsel op dit punt intact te laten. Dit stelsel biedt ook zeer wel de mogelijkheid om persoonsgericht te stemmen.

Ik heb deze week de paragraaf ‘De band tussen kiezer en gekozene’ geschreven dat een plek krijgt in mijn boek. Daar ga ik wat dieper op het vraagstuk in. Je kunt het hier lezen.

Reacties zijn natuurlijk weer welkom.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Weet jij wat verstandig is?

Heb je mijn bericht van vorige week gemist? Dat kan kloppen. Ik ben er vanwege de drukte rondom mijn verjaardag niet aan toegekomen.

Enkele weken geleden vroeg Omar mij: ‘Wat vind jij eigenlijk van het voorstel van de Commissie Remkes om kiezers in de gelegenheid te stellen om bij verkiezingen een stem op een partij óf op een kandidaat uit te brengen?’

Ik antwoordde hem dat ik het niet wist, maar dat ik er wel over zou gaan nadenken. In mijn boek gaat het immers voor een belangrijk deel over de verhouding tussen het volk en de volksvertegenwoordiging. Ik moet dus wel een antwoord geven op die vraag.

De Commissie Remkes is de Staatscommissie parlementair stelsel die het Kabinet eind vorig jaar adviseerde over aanpassingen aan democratie en rechtsstaat. Het adviesrapport heeft de titel Lage drempels, hoge dijken meegekregen.  

Een de adviezen betreft een aanpassing van het kiesstelsel zoals hierboven verwoord en hieronder afgebeeld (afbeelding afkomstig uit het adviesrapport, p. 104).

Is een dergelijke aanpassing nu verstandig of niet? Dat is de vraag. 

Ik heb de neiging om te zeggen van niet. Maar zo kan ik me er niet van afmaken. Ik moet een helder standpunt innemen, gebaseerd op geldige argumenten.

Ik zal snel het antwoord op die vraag gaan formuleren en dat volgende week met je delen.

Heb je goede argumenten voor of tegen? Laat het me weten. Dat maakt het mij gemakkelijker … of misschien wel moeilijker.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

We hebben verloren, we hebben gewonnen

De Oranje voetbalvrouwen hebben de finale van het WK verloren. En dan hebben we dus verloren. Dat vinden zelfs mannen die het vrouwenvoetbal zo’n beetje gedogen.

Frans Timmermans heeft niet zijn gewenste positie bij de Europese Commissie gekregen en dus heeft hij verloren. En dan voelt dat voor ons ook alsof we verloren hebben. Er zijn zelfs mensen die niet zo’n fan van hem zijn die dat voelen.

Maar gelukkig hebben we ook gewonnen. Want we hebben dankzij Mike Teunissen het geel in de Tour de France.  Zelfs mensen die het niet kunnen opbrengen om naar wielrennen te kijken hebben gewonnen.

Oh ja, Max heeft vorige week natuurlijk ook gewonnen. Was ik bijna vergeten, maar dat mag niet, want we hebben gewonnen.

Dat We-gevoel dat kennelijk erg sterk is houdt rechtstreeks verband met onze identiteit. We vinden het belangrijk om ergens bij te horen, ergens deel van uit te maken. Iets waarmee we ons kunnen vereenzelvigen.

In de politiek zie je dat ook. Ik noem vier voorbeelden.

Bij verkiezingen wordt veel op personen gestemd en lokale politieke partijen weten een groot deel van het electoraat voor zich te winnen. Want die zijn van ons.

Bij de samenstelling van kandidatenlijsten voor landelijke verkiezingen wordt ook altijd streng gekeken of die van ons ook wel een goede plek op de lijst hebben gekregen.

Het fenomeen is ook herkenbaar als provincies buiten het Randstedelijk gebied het hebben over het ‘Randstadkabinet’. Dan voelen we ons achtergesteld.

Ik heb enkele jaren geleden een onderzoek gedaan naar de ervaringen van 10 jaar demografische krimp op de agenda. Toen hoorde ik ook het geluid dat ze in Den Haag niet snappen wat er bij ons in de krimpregio’s aan de hand is.

Met andere woorden ‘identiteit’ speelt in de politiek een belangrijke rol. Ken je trouwens het boek Identiteit van Paul Verhaeghe? Een aanrader.

Natuurlijk besteed ik in mijn Boek Samenwereld ook aandacht aan dit verschijnsel. Ik zal zelfs een voorstel doen om ons kiesstelsel in verband hiermee aan te passen.

Heb je nog tips voor mij? Ik hou me aanbevolen.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

De kunst van politiek

De afgelopen week is het rapport Denkend aan Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau via de media volop in de aandacht geweest. Je weet wel, dat onderzoek naar de identiteit van de Nederlander.

Wat mij vooral opviel waren de volgende twee bevindingen:

  1. Het meest genoemde negatieve kenmerk van Nederland is: ‘de politiek’;
  2. De meest genoemde bedreiging voor ons land: ‘dat tegenstellingen tussen groepen groter worden’.

In het artikel Politici wilden luisteren, maar zagen alleen nog boze burgers, in NRC van 26 juni betogen de schrijvers dat politici burgers willen bereiken door hun veronderstelde zorgen te benoemen, maar dat ze daarmee het tegendeel bereiken. Ze vergroten juist de afstand.

Anders gezegd, het meest negatieve kenmerk ‘de politiek’ veroorzaakt de meest genoemde bedreiging ‘polarisatie tussen groepen burgers’. Dat is nogal wat.

Johannes Althusius (Duitse politiek filosoof die leefde van 1563 tot 1638) omschreef politiek als de ‘kunst van het samenbrengen van mensen’ met als doel het ‘vestigen en onderhouden van een sociaal leven’.

Indachtig het SCP-onderzoek stel ik vast dat de dames en heren politici vandaag de dag de kunst van politiek niet machtig zijn.

Om heel eerlijk te zijn schrik ik hier niet van. Sterker, deze constatering is een van mijn drijfveren om mijn Boek SamenWereld te schrijven. 

Ik ben ervan overtuigd dat het zoveel beter kan. Het spelen van de zogenaamde politieke spelletjes maakt het politieke vak nodeloos ingewikkeld. 

Om een voorbeeld te noemen. Het ‘luisteren’ dat in de titel van het aangehaalde artikel wordt genoemd is ‘geen echt luisteren’.

Dat luisteren heeft alleen een strategische bedoeling, namelijk het vergaren van zoveel mogelijk stemmen. Het gebeurt niet om kennis te verkrijgen over de werkelijkheid, die schuilgaat achter de zorgen die mensen uiten. 

In zo’n situatie is het ook niet mogelijk om haalbare en effectieve maatregelen te treffen, die de zorgen van burgers oplossen of verzachten. Dat is wat mensen verwachten dat politici en bestuurders voor elkaar krijgen.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Powered by WishList Member - Membership Software