Archive Monthly Archives: april 2019

Heb je ook Koningsdag gevierd?

Het was eergisteren Koningsdag. Een nationale feestdag die ieder op zijn eigen manier invult. Sommigen zullen het helemaal niet vieren, omdat ze geen enkele verbondenheid met het koningshuis voelen. Anderen doen er principieel niets mee, omdat ze republikein zijn.

Hoe dan ook, de tijd dat koningen echte vorsten waren is voorbij. Willem-Alexander heeft de facto een symbolische taak; de jure ligt dat een beetje anders. De enige ‘zichtbare’ politieke taak lag bij de formatie van een nieuwe regering. Maar ook die is vrijwel geheel verdwenen ten opzichte van de periode ‘Beatrix’. Nu kan W-A als staatshoofd ook niet tippen aan zijn moeder, maar dat terzijde.

Die gedachtenspinsels brengen me wel bij het thema van vandaag. Zijn er nog mensen die vinden dat de soevereiniteit bij de vorst hoort? Zijn er nog voorstanders van de opvatting dat de vorst een afgeleide soevereiniteit van God bezit? 

Bij de grondwetswijziging van 1983 hebben de kleine Christelijke politieke partijen – zonder succes – geprobeerd om in een preambule van de Grondwet ‘God’ als de grondslag van het overheidsgezag op te nemen.

Waar ligt de soevereiniteit (‘oppermachtige heerschappij’ volgens Van Dale) dan wel? Niet bij de Koning, niet bij een opperwezen, dan dus bij het volk? We spreken in dat geval over ‘volkssoevereiniteit’. Simpel, toch?

Alhoewel de diverse politiek filosofen, zoals Rousseau en staatsrechtgeleerden, zoals Thorbecke verschillend denken over wat ‘volkssoevereiniteit’ precies betekent. Ik zal er in mijn boek uitvoerig op ingaan. 

Enkele vragen die ik zal proberen te beantwoorden zijn:

  • draagt het volk de soevereiniteit na verkiezingen over aan de volksvertegenwoordiging?
  • ligt de volkssoevereiniteit bij het centrale overheidsgezag in Den Haag?
  • kunnen verschillende overheidslagen soevereiniteit delen?
  • als de soevereiniteit bij het volk rust moeten we dan niet vaker een bindend referendum uitschrijven?

Voor mij is in ieder geval helder dat politiek-bestuurlijk handelen begint bij het grondvlak van de samenleving. Daar – bij het volk dus – bevindt zich dan ook de soevereiniteit. 

Maar …

  • Wat stelt die soevereiniteit feitelijk voor?
  • Is dat niet meer dan een papieren verhaal?
  • Moet het begrip ‘volkssoevereiniteit’ een plek krijgen in de preambule van de Grondwet, zoals bijvoorbeeld de VS en Frankrijk dat hebben?
  • Vormt een gebrek aan echte soevereiniteit voor een aantal mensen misschien een bron van ongenoegen?

Je ziet, ik loop tegen nogal wat (fundamentele) vragen aan.

De betekenis van ‘volkssoevereiniteit’ zal de rode draad van mijn boek vormen. De kapstok waar ik alles aan ga ophangen. Heb je hier ideeën over of over wat er allemaal aan die kapstok moet hangen? Ik hoor het graag.

Natuurlijk zal ik er tijdens de bijeenkomst op woensdagmiddag 26 juni (13:00 – 17:00 uur) bij stilstaan. Je kunt je hiervoor nog steeds aanmelden.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Wil je elke week een seintje ontvangen als ik een nieuw blog heb gepubliceerd? Schrijf je dan in.

Een kwaliteitssprong in het wetgevingsproces

Ik heb vorige week aangekondigd om nader in te gaan op de opvattingen van Thom de Graaf, vice-voorzitter van de Raad van State, omtrent het belang van het wetgevingsproces, zoals hij dat heeft beschreven in het  Jaarverslag 2018.

De Graaf vreest dat de positie van de formele wetgever in de wetgeving afbrokkelt. Dat standpunt begrijp ik heel goed. Hij zoekt een oplossing in het verstevigen van het wetgevingsproces al weet hijzelf niet hoe dat moet. 

Daarom roept hij wetgevingspartners (van bewindslieden tot departementsambtenaren en van adviseurs tot wetenschappers) op om debat en bezinning op zowel het wetgevingsproces als op de inhoudelijke normering van de wet.

Wat De Graaf over het hoofd ziet is dat het probleem niet zit in het wetgevingsproces als zodanig, maar in het daaraan voorafgaande beleidsproces. In dat proces immers komt het bevoegd gezag tot de keuze om 

1. de stip op de horizon (waarde of missie) te plaatsen, 

2. de doelen te benoemen die daarnaar moeten leiden en 

3. effectieve en efficiënte maatregelen te beschrijven om daadwerkelijk progressie te maken.

Deze punten 1, 2 en 3 vormen de kern van het beleidsdocument. De doelen en de maatregelen die op uitvoering zijn gericht vormen de beleidsregels. De juridische status van deze beleidsregels is dat ze de overheid binden. Dat wil zeggen dat je als burger mag verwachten dat de overheid die regels gestand doet. Je mag de overheid hier ook op aanspreken.

Sommige maatregelen kunnen pas echt effectief zijn als ze ook de burgers binden. In die gevallen moeten beleidsregels worden omgezet in algemeen verbindende voorschriften, lees: wetten. In zo’n wet staat dan normen in de vorm van geboden, verboden, toestemmingen of vrijstellingen. In zo’n situatie zijn én de overheid én de burgers gebonden aan regelgeving.

Bij de omslag van beleid naar regelgeving vindt de volgende vertaling plaats:

Beleid                         Wet

Waarde          –>        Considerans

Doelen            –>        Rechtsnormen

Maatregelen   –>        Rechtsgevolgen

Wat ik hiermee duidelijk wil maken is dat de rechtsnormen hun grond vinden in het beleidsproces. De vertaling vindt vervolgens plaats met behulp van de standaarden van bestuursrechtelijke wetgevingsleer.

Kijk eens naar deze keten: beleid – regelgeving – uitvoering – handhaving. 

De keten bestaat uit schakels die in een logische volgorde aan elkaar vastzitten. Als de eerste schakel zwak is dan zijn de daaropvolgende schakels dat ook en worden ze misschien wel exponentieel zwakker. 

In mijn boek werk ik die keten helemaal uit, maar dat gaat nu te ver.

Hoe dan ook, het belang van een professioneel georganiseerd beleidsproces is enorm groot. Het lost een behoorlijk aantal problemen op in de beleidsketen. Het zorgt onder andere voor een kwaliteitssprong in het wetgevingsproces.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

De eerder aangekondigde bijeenkomst is verschovennaar woensdagmiddag 26 junivan 13:00 – 17:00 uur. Dat is een week later dan eerst gemeld. Locatie volgt.

  • Heb je belangstelling om deze gratis bijeenkomst bij te wonen? Laat het me weten. Je bent van harte welkom.
  • Heb je suggesties voor onderwerpen die tijdens deze middag de moeite van het doordenken waard zijn? Ik hoor het graag.
  • Het verzoek om definitieve aanmelding volgt later.

De samenleving heeft het eerste woord, de politiek het laatste

Ik kreeg deze week per post het Jaarverslag 2018van de Raad van State toegestuurd. Ik ontvang zo’n jaarverslag elk jaar. Niet omdat ik belangrijk ben, maar gewoon omdat ik mezelf een keer op de verzendlijst heb laten plaatsen.

Ik was deze keer erg benieuwd naar het ‘visieverhaal’ van de nieuwe vice-president Thom de Graaf, dat hij de titel meegaf ‘De waarde van de wet en van het wetgevingsproces’.

De Graaf maakt zich terecht zorgen over de afbrokkelende positie van het parlement in het wetgevingsproces. Steeds vaker zie je een verschuiving van de wetgevingsmacht naar onder andere de regering, decentrale overheden, belangenbehartigers. 

Hij noemt als voorbeeld het klimaatakkoord dat via klimaattafels tot stand is gekomen. Aan die tafels zaten met name de behartigers van de diverse deelbelangen. Het parlement krijgt dit nu als een totaalpakket door de strot geduwd. ‘Maar waar blijft dan de integrale (politieke) afweging?’, vraagt De Graaf zich vertwijfeld af.

Deze vraag krijg ik ook altijd voorgelegd wanneer ik uitleg geef over het betrekken van de samenleving bij het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Heeft de politiek dan nog wel beslissingsruimte wanneer de samenleving uitvoerig is gevraagd naar haar opvattingen? Zetten we op deze manier de politiek niet buitenspel?

Nee, dat gebeurt niet, integendeel. Via een proces van buiten naar binnen en van onderop verzamel je veel waardevol materiaal. Juist daardoor – en na een gedegen analyse – breng je de politiek heel goed in positie om een integrale afweging te maken. Ik moet wel zeggen dat deze aanpak – die ik het Proces van Circulair Beleid Makennoem – afwijkt van de aanpak van de klimaattafels.

Ik kan me nog herinneren uit de tijd dat ik zelf ambtenaar was dat de gemeenteraad een hekel had aan voorgekauwde beleidsstukken. ‘We willen wel iets te kiezen hebben’, was dan de reflex.

Dus kreeg ik als ambtenaar de opdracht om naast het echte advies nog twee adviezen te verzinnen, waarvan op voorhand al helder was dat die het niet gingen redden. Op die manier was er wat te kiezen. Dat is fopspeen-besluitvorming. Maar als je beleid maakt vanachter je bureau, dan kun je bijna niet anders.

Mijn credo luidt: ‘De samenleving krijgt het eerste woord en de politiek het laatste’.

Maar als de politiek zich die positie laat afpakken, zoals De Graaf vreest, dan gaan we richting drijfzand. Wat kunnen we daaraan doen?

Politici moeten allereerst weer met het gezicht naar de samenleving gaan staan in plaats mee te willen besturen. Daarnaast doen politieke partijen er verstandig aan om – naast historisch besef – te zorgen voor kennis van staats- en bestuursrecht in een fractie. 

De Graaf gaat in zijn bijdrage ook uitvoerig in op het belang van het wetgevingsproces. Hij slaat daar volgens mij de plank aardig mis. Hoezo? Daar besteed ik volgende week aandacht aan (cliffhanger 😀).

Ik heb vorige week aangekondigd om voor jou en andere belangstellenden een bijeenkomst te organiseren. Op basis van de reacties die ik heb gekregen leg ik die bijeenkomst nu vast op woensdagmiddag 19 juni van 13:00 – 17:00 uur. Locatie volgt.

  • Heb je belangstelling om deze gratis bijeenkomst bij te wonen? Laat het me weten. Je bent van harte welkom.
  • Heb je suggesties voor onderwerpen die tijdens deze middag de moeite van het doordenken waard zijn? Ik hoor het graag.
  • Het verzoek om definitieve aanmelding volgt later.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Wil je elke week een seintje ontvangen als ik een nieuw blog heb gepubliceerd? Schrijf je dan in.

Lentegevoel en publieksfilosofie

Ik ontving naar aanleiding van mijn bericht van vorige week veel aardige reacties.

Een deel van de reacties betrof het essay dat ik aanhaalde: Groter Denken, Kleiner Doen van Herman Tjeenk Willink. Kennelijk is dit bij meer mensen in de smaak gevallen. 

Jacob Bruintjes liet me weten het cadeau te hebben gedaan in zijn eigen provincie Drenthe aan zijn gekozen partijgenoten voor Provinciale Staten en het Waterschap. Leuk hè.

Wat ik ook leuk vond dat is dat Daan Roovers nu de titel ‘Denker des Vaderlands’ mag dragen. Als geen ander zal zij als publieksfilosofe in staat zijn om filosofie en mensen dichter bij elkaar te brengen.

Het is de moeite waard om kennis te nemen van haar opvattingen over bijvoorbeeld ‘vrijheid van meningsuiting’ en ‘democratische vernieuwing’ opgetekend door Marc van Dijk in het boekje Wij zijn de politiek. Het denken van Daan Roovers.

Ze zet uiteen dat ‘vrijheid van meningsuiting’ de verhouding regelt tussen overheid en burgers en niet tussen burgers onderling. Dus ongebreideld geroeptoeter op sociale media heeft niks met vrijheid van meningsuiting te maken. Zo heb ik daar eerlijk gezegd nooit tegenaan gekeken.

Zij bepleit verder dat we meer bezig moeten zijn met meningsvorming in plaats van meningsuiting. Die opdracht ligt niet alleen bij onszelf, maar zeker ook bij politici. Een proces van meningsvorming verbindt. Acties van meningsuitingen drijft mensen uit elkaar.

Meningsvorming kan als drager van de democratie alleen maar gedijen in een situatie waarbij iedereen – op voet van gelijkheid – de vrijheid heeft om aan het gesprek deel te nemen.

Dat woordje ‘iedereen’ sluit perfect aan op mijn gedachten over een overheid die driedimensionaal opereert. In de meegestuurde presentatie van vorige week kun je dat terugvinden.

Dat brengt me weer terug bij de leuke reacties. Yvon gaf me de tip om deze presentatie een keer live te verzorgen voor eenieder die dat leuk vindt. Die handschoen pak ik op.

Ik ga ergens in de eerste helft van de maand juni een bijeenkomst organiseren. Ik beperk het niet alleen tot die presentatie, maar ik wil jou ook de gelegenheid geven om te melden welke thema’s jij interessant vindt. Dan bereid ik dat voor. Het wordt een middag vullend programma. Nadere informatie volgt.

  • Heb je belangstelling om zo’n bijeenkomst bij te wonen? Laat het me weten. 
  • Heb je suggesties voor onderwerpen die de moeite van het doordenken waard zijn? Ik hoor het graag.

Ik kijk naar buiten. De lente is begonnen.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Wil je elke week een seintje ontvangen als ik een nieuw blog heb gepubliceerd? Schrijf je dan in.

Herman Tjeenk Willink en de gemeente Echt-Susteren

Eind vorig jaar verscheen het boekje Groter Denken, Kleiner Doenvan de hand van Herman Tjeenk Willink. Hij noemt het zelf ‘Een oproep’. 

‘De oproep behelst om de vaak ongemakkelijke feiten onder ogen te zien. Positie te kiezen. Onze stem te verheffen. Het publieke debat aan te gaan. Individueel en collectief. Elk initiatief telt als het gemeenschappelijk doel – het bewaken van de democratische rechtsorde – ons duidelijk voor ogen staat. Door groter te denken wordt kleiner doen mogelijk.’

In dit essay staat de democratische rechtsorde centraal. Tjeenk Willink vindt dat we spelregels moeten bedenken over enerzijds ‘hoe de overheid met burgers omgaat’ en anderzijds ‘hoe wij – burgers – met elkaar omgaan’.

Ik zal in mijn boek ‘SamenWereld’ ingaan op die spelregels en ook hoe we de twee invalshoeken met elkaar kunnen verbinden.

Ik mocht enkele dagen geleden een presentatie verzorgen voor zo’n 30 ambtenaren van de gemeente Echt-Susteren tijdens een inspiratiemiddag over Burgerkracht.

Ik heb in mijn bijdrage een poging gedaan om mijn gedachten over die spelregels en de verbinding te verwoorden. 

Ik heb de metafoor van ‘punt (eendimensionaal), cirkel (tweedimensionaal) en bol (driedimensionaal)’ gebruikt om de verschillende posities die de overheid kan innemen te duiden.

Ik had mijn opdrachtgevers Huub en Henk niet verteld dat dit voor mij eigenlijk een try-out was. 

De manier waarop mijn presentatie werd ontvangen en de wijze waarop er interactie was met de deelnemers geven mij het vertrouwen dat ik de goede lijn te pakken heb.

Als je belangstelling hebt voor de presentatie dan kun je deze hier downloaden.

Heb je er vragen over, stel ze gerust. Ik zal ze beantwoorden en er eventueel een volgende keer over schrijven.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Wil je elke week een seintje ontvangen als ik een nieuw blog heb gepubliceerd? Schrijf je dan in.

Powered by WishList Member - Membership Software