Archive Monthly Archives: november 2019

Burgerparticipatie en de gouden eieren

Ik sprak deze week met Thijs over burgerparticipatie. Hij had de indruk dat raadsleden doorgaans niet staan te juichen bij bemoeienis van burgers met de lokale besluitvorming. Raadsleden zijn voor vier jaar gekozen en die moeten gewoon hun werk kunnen doen.

Ik moet je zeggen dat ik die raadsleden wel begrijp. Burgers geven via democratische verkiezingen de bevoegdheid aan de volksvertegenwoordiging om besluiten te nemen. Dan kan het niet zo zijn dat op willekeurige momenten burgers die bevoegdheid weer terugpakken of hinderlijk gaan interveniëren.

Wellicht ken je de participatieladder van Edelenbos en Monnikhof: informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren, meebeslissen. Bij elke stap neemt de betrokkenheid/invloed van de burger op het besluitvormingsproces toe. Bij elk vraagstuk bepaalt de overheid welke rol de burger krijgt toebedeeld. Ik kan daar eerlijk gezegd niet zo goed mee uit de voeten.

Zoals gezegd ben ik geen voorstander van ‘meebeslissen’ en al helemaal niet van ‘beslissen’, zoals in een correctief referendum.

‘Coproduceren’ is gericht op samen knutselen aan oplossingen. Het nadeel hiervan is dat er geen aandacht is voor de analyse van de problematiek. Verder kun je je afvragen vanuit welke (on)deskundigheid ideeën worden aangeleverd.

‘Adviseren’ zit in de sfeer van inspraak. Als burger mag je van alles roepen en uiteindelijk is het resultaat teleurstellend. Dat levert meer frustratie op dan toegevoegde waarde.

‘Informeren’ is eenrichtingverkeer om burgers te overtuigen in de (ijdele) hoop dat er draagvlak gaat ontstaan.

Dan blijft ‘raadplegen’ over. Deze stap kan erg zinvol zijn, maar dan moet je hem goed insteken. Op de eerste plaats moet je de vraag beantwoorden ‘wie ga ik raadplegen?’ en ten tweede ‘hoe ga ik raadplegen?’. Dit zijn twee belangrijke stappen in het proces van Circulair Beleid Maken. Op de website kun je er meer over lezen.

Als je dat goed doet dan verzamel je uitermate waardevol materiaal om je beleid vorm te geven en het maatschappelijk vraagstuk aan te pakken. Je benut de wijsheid die aanwezig is in de samenleving ten volle.

Het is enorm spijtig wanneer raadsleden burgerparticipatie als instrument afwijzen. Dan slachten ze de kip met de gouden eieren.  Daarmee doen ze zichzelf en uiteindelijk de burgers tekort.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Déjà-vu-gevoel

Ik heb naar aanleiding van mijn bericht van vorige week ‘Luisteren, hoe moeilijk is dat?’ diverse reacties ontvangen, waaronder die van Jan; hij meldde het volgende: ‘De politieke realiteit lijkt er vooral op gericht te zijn dat politici die op een bestuurderspositie zijn beland een ‘monument’ voor zichzelf willen optrekken. De decentralisatie van de jeugdzorg is
slechts één van deze ‘monumenten’.’ 

Zo ken ik uit mijn eigen praktijkervaringen ook nog voorbeelden, waarbij het lokale beleid vanuit Den Haag wordt gedicteerd.

Ik was enkele decennia geleden binnen een gemeente ambtelijk betrokken bij het Grote Stedenbeleid. De betreffende gemeenten kregen van het rijk het verzoek om middellange termijnvisies op te stellen. Op basis van diverse criteria kregen gemeenten sommen geld in het vooruitzicht gesteld. Het rijk bepaalde daarmee de speelruimte.

Een jaar later deed het Centraal Planbureau onderzoek naar de kwaliteit van de gemeentelijke visies. Wat bleek? Al die visies waren een pot nat. Als je de specifieke gemeentelijke verwijzingen zou weglaten, zou je niet in staat zijn om te bepalen welke visie bij welke gemeente hoorde. Dat klinkt onthutsend en is tegelijkertijd verklaarbaar: elke gemeente schreef zijn verhaal toe naar de financiële worsten die de rijksoverheid door middel van de toetsingscriteria had voorgehouden.

Alle gemeenten maakten dezelfde fout: niet luisteren naar de eigen samenleving, maar wel naar his masters voice.

Maar gelukkig bood Den Haag hulp. Er werd een club van wijze mannen en vrouwen in het leven geroepen, die de gemeenten konden steunen in het realiseren van hun opgave. De kwartiermaker kwam bij me langs om te polsen of mijn gemeente belangstelling had.

Ik heb hem vriendelijk bedankt voor het aanbod. Oei, dat was tegen het zere been. Later bleek tijdens een plenaire vergadering dat ik de enige weigeraar was. De andere 18 gemeenten waren heel erg ingenomen met het initiatief.

Ik vermoed dat de andere collega’s het ook niet zagen zitten. Maar ja, durf maar eens nee te zeggen tegen de rijksoverheid. Hoe dan ook, de club van wijze mensen is nooit van de grond gekomen.

En dan krijgen we nu de Wet inburgering die de gemeenten per 2021 verantwoordelijk maakt voor het begeleiden van nieuwkomers, zodat zij zo snel mogelijk meedoen in de samenleving.

En dan denk ik ‘daar gaan we weer’. Het rijk maakt een zeer complex stelsel, daterend uit 2013. Daarin loopt het vast. Vervolgens bedenkt men dat gemeenten dat beter kunnen en wordt de zaak over de spreekwoordelijke schutting gegooid, maar niet voordat het stelsel nog bureaucratischer wordt gemaakt. En jawel, de gemeenten krijgen ondersteuning via Divosa, die mede-architect is van het inburgeringsstelsel.

De VNG waarschuwt minister Koolmees al dat voorkomen moet worden dat het nieuwe systeem onuitvoerbaar wordt wegens gebrek aan financiën of perverse prikkels in het systeem.

Heb jij toevallig ook dat déjà-vu-gevoel?

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Luisteren, hoe moeilijk is dat?

De ministers De Jonge en Dekker hebben donderdag een brief aan de Tweede Kamer geschreven met de boodschap dat de jeugdzorg moet worden hervormd.

Ik kan me nog herinneren dat ik vóór de decentralisatie van de jeugdzorg naar de gemeenten met mensen sprak die werkzaam waren in deze sector. Zij zagen de stelselwijziging helemaal niet zitten. Ze voorspelden rampspoed. Maar ja, er wordt door beleidsmakers nooit iets gevraagd aan lui in het werkveld.

Na de implementatie kon je waarnemen dat de wijziging met veel gehannes gepaard ging. Sommige taken konden gemeenten goed zelf uitvoeren, maar voor de meeste waren ze aangewezen op samenwerking met andere gemeenten. Voor een deel op subregionale schaal en voor andere vraagstukken op regionale schaal.

Naarmate de jaren verstreken werd duidelijk dat de bezuiniging (was dat soms het hoofddoel?) die het Kabinet in combinatie met de stelselwijziging had doorgevoerd dermate fors uitpakte, dat gemeentelijke begrotingen onder druk kwamen te staan. Wethouders die het niet meer geregeld kregen moesten hun biezen pakken.

Nu wordt ook nog eens helder dat de kwaliteit van de jeugdzorg ernstige gebreken vertoont. En dus gaat het Kabinet ingrijpen. Een nieuwe hervorming wordt in het vooruitzicht gesteld … (zucht). Zouden nu de uitvoerders in de jeugdzorg wel zijn geraadpleegd? Lijkt me een retorische vraag.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft al laten weten niks te zien in een stelselwijziging. Ze zitten wel te wachten op extra structurele middelen voor de jeugdzorg. Het is evident dat het daaraan ontbreekt.

Dat is een mooi bruggetje naar de structurele middelen waar de mensen van het basis- en middelbaar onderwijs op zitten te wachten. Ook hier hebben we kennis kunnen nemen van een gebrek aan contact met de basis, ook door de vakbonden. Ik heb er al eerder over geschreven in het kader van de verpleegkundigen.

Er wordt gewoon niet geluisterd naar mensen die het kunnen weten. Ik heb met anderen al in 2006 gewezen op de demografische gevolgen voor de arbeidsmarkt. Het lerarentekort kon je toe al aan zien komen.

Wanneer leren ze bij de overheid dat het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken begint met luisteren? ‘Beleid begint bij de samenleving’, dat is niet geheel toevallig de titel van het boek dat mijn collega Leo Klinkers in 2002 heeft geschreven en dat nog niets aan actualiteit heeft ingeboet. Sterker nog, er worden voorspellingen gedaan, die nu zijn uitgekomen.

Je kunt dat boek trouwens gratis en voor niets downloaden van onze website.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Worden raadsgriffies eindelijk serieus genomen?

Ik had afgelopen week een afspraak met Petra en Jornt van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Ik heb dit contact gelegd, omdat ik in mijn boek voorstellen ga doen om de positie van de volksvertegenwoordiging te versterken. In mijn ogen is dat hard nodig, omdat de organen die het volk vertegenwoordigen (gemeenteraad, provinciale staten, Tweede Kamer) de hoeders zijn van de volkssoevereiniteit. Ik zie de nodige verbeterpunten. De VNG ondersteunt gemeenten bij dit soort vraagstukken.

Een van de manieren om de positie van de gemeenteraad te versterken is dat hij zich niet langer opsplitst in een deel dat zich ‘coalitie’ noemt en in een ander deel dat door het leven gaat als ‘oppositie’. De ongedeelde gemeenteraad wordt dan weer echt de baas en kan veel beter invulling geven aan de drie hem toebedeelde taken: volksvertegenwoordiging, kaderstelling en controle.

Dit betekent dat zo’n gemeenteraad op een heel andere manier gaat functioneren. Een serieuze cultuuromslag, waarbij de ogen niet meer gericht zijn op het college, maar op de samenleving. Het spoorboekje van de raad heet ‘Samenlevingsagenda’. Ik ga een apart hoofdstuk in mijn boek wijden aan het proces om te komen tot zo’n agenda.

Tijdens het gesprek met de VNG werd ingebracht dat de Vereniging van Griffiers zich sterk maakt om positie van de griffiers en de griffiebureaus – als ondersteuners van de raadsleden individueel en de raad als collectief – te verstevigen. Daarvoor is vorig jaar met het ministerie van BZK een Democratiepact gesloten. Prima initiatief.

Als je mij vraagt wat er moet gebeuren, dan zie ik de versteviging niet in meer-van-hetzelfde, maar in een toevoeging van een taak van de griffie. Die taak ligt in het verlengde van de kaderstellende rol van de raad.

De griffiebureaus moeten worden uitgebreid met ambtenaren die verstand hebben van het geven van leiding aan wat ik noem processen van Circulair Beleid Maken. Deze ambtenaren werken in opdracht van de gemeenteraad, terwijl vakinhoudelijke ambtenaren klaarstaan voor het college van burgemeester en wethouders.

Op deze manier zijn de beleidsnota’s niet langer afkomstig van het college maar worden ze geschreven in opdracht van de raad. Natuurlijk vindt er wel afstemming met het college plaats, want zij moeten het beleid tenslotte uitvoeren.

Vind jij ook dat de ondersteuning van de gemeenteraden beter kan en moet? Wat betekent dit in jouw ogen voor de rollen, taken en omvang van de griffiebureaus?

Ik hoor het graag.

Peter Hovens
Coöperatie SamenWereld

Powered by WishList Member - Membership Software